Hướng tới “chuyển từ tiền kiểm” sang “hậu kiểm”

Tọa đàm do Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phạm Thúy Chinh điều hành, với sự tham dự của nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển; Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính; đại diện các cơ quan của Quốc hội, Bộ Tài chính, các hiệp hội nghề nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các chuyên gia trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán.

Tham gia Đoàn Học viện Tài chính có NGƯT.PGS.TS. Nguyễn Đào Tùng - Giám đốc Học viện tài chính; NGƯT.PGS.TS. Trương Thị Thủy – Nguyên Phó Giám đốc Học viện, PGS.TS. Ngô Thanh Hoàng – Trưởng Ban Quản lý khoa học; PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Vân – Trưởng Khoa Kế toán; và đại diện lãnh đạo các BM: Bộ môn Kiểm toán, BM kế toán công của Học viện

Tao đàm đã tập trung vào trao đổi về việc cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, bảo đảm chất lượng dịch vụ và trách nhiệm nghề nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phạm Thúy Chinh phát biểu khai mạc tọa đàm

Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán Đặng Quyết Tiến phát biểu tại tọa đàm

.

NGƯT.PGS.TS. Nguyễn Đào Tùng – Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Tài chính phát biểu đóng góp ý kiến cho Dự thảo Luật kế toán và Luật kiểm toán độc lập.

Trước Tọa đàm, dự thảo Luật đã được các giảng viên, nhà khoa học và các bộ môn chuyên ngành của Học viện nghiên cứu, trao đổi từ nhiều góc độ, gắn với thực tiễn quản lý, hoạt động nghề nghiệp và yêu cầu phát triển của lĩnh vực kế toán – kiểm toán.

Toàn cảnh tọa đàm

Các đại biểu dự tọa đàm

Các nhóm ý kiến chuyên môn trọng tâm của Học viện Tài chính

Tại tọa đàm, NGƯT.PGS.TS. Nguyễn Đào Tùng – Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Tài chính nhấn mạnh, ủng hộ cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời phải bảo đảm chất lượng thông tin kế toán, chuẩn mực nghề nghiệp và hiệu lực quản lý nhà nước. Theo đó, cải cách không chỉ là loại bỏ các thủ tục không còn phù hợp mà cần đồng thời thiết kế được cơ chế quản lý thay thế đủ hiệu quả để nhận diện chủ thể cung cấp dịch vụ, theo dõi việc tuân thủ và xử lý kịp thời các rủi ro phát sinh.

NGƯT.PGS.TS. Nguyễn Đào Tùng chỉ rõ, từ cách tiếp cận này, đề xuất thiết lập cơ chế khai báo và công khai thông tin về cá nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ kế toán trên nền tảng điện tử, thực hiện trực tuyến, không thu phí, không thẩm định điều kiện và không trở thành một hình thức cấp phép mới. Đồng thời, hoạt động hậu kiểm cần được thực hiện trên cơ sở quản lý rủi ro, tập trung vào các trường hợp có dấu hiệu bất thường, phản ánh, tố giác hoặc rủi ro được nhận diện từ dữ liệu thay vì kiểm tra dàn trải.

Các ý kiến của Học viện Tai chính cũng đã chỉ rõ, cần đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng hạ tầng dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước về kế toán. Học viện đề xuất từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về kế toán, tăng cường liên thông dữ liệu giữa cơ quan tài chính, cơ quan thuế và cơ quan đăng ký kinh doanh; đồng thời khai thác dữ liệu lớn để phân tích rủi ro, phát hiện dấu hiệu bất thường trên báo cáo tài chính và hỗ trợ kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm. Đây là điều kiện quan trọng để mô hình hậu kiểm có thể vận hành hiệu quả trong môi trường quản lý số.

Bên cạnh yêu cầu cải cách, các ý kiến của Học viện đặc biệt nhấn mạnh năng lực chuyên môn, chất lượng dịch vụ và trách nhiệm nghề nghiệp. Khi các điều kiện tiền kiểm được thu hẹp, cần có cơ chế phù hợp để thị trường vẫn nhận diện được năng lực và uy tín của người cung cấp dịch vụ. Đồng thời, cần phân định rõ trách nhiệm giữa đơn vị kế toán và bên cung cấp dịch vụ; nghiên cứu cơ chế bảo vệ khách hàng và các bên thứ ba sử dụng thông tin tài chính; xem xét các công cụ bảo đảm trách nhiệm nghề nghiệp nhưng không làm phát sinh trở lại các rào cản gia nhập thị trường.

Học viện cũng đề xuất phát huy vai trò của các tổ chức nghề nghiệp trong đào tạo, cập nhật kiến thức, giám sát chuẩn mực đạo đức và kiểm soát chất lượng. Theo đó, cơ quan nhà nước tập trung vào quản lý dữ liệu và hậu kiểm toàn thị trường, trong khi các tổ chức nghề nghiệp tham gia sâu hơn vào duy trì năng lực, đạo đức và chất lượng nghề nghiệp của hội viên.

Các ý kiến góp ý còn được đặt trong tổng thể hệ thống pháp luật có liên quan, bao gồm pháp luật về thuế, ngân sách nhà nước, tài sản công, doanh nghiệp, chứng khoán, kiểm toán nhà nước và kiểm toán độc lập. Học viện lưu ý cần tránh sự chồng chéo hoặc khoảng trống trách nhiệm giữa các cơ chế quản lý; đặc biệt trong khu vực công cần có tiêu chí phù hợp để lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ kế toán và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan kiểm tra, thanh tra và kiểm toán.

Một điểm có ý nghĩa chuyên môn là việc xem xét chất lượng thông tin kế toán trong toàn bộ chuỗi tạo lập – kiểm tra – sử dụng thông tin tài chính. Thông tin kế toán là đầu vào quan trọng của hoạt động kiểm toán và các quyết định kinh tế; vì vậy, nếu chất lượng thông tin yếu từ khâu kế toán sẽ làm tăng chi phí kiểm tra, điều chỉnh và rủi ro ở các khâu sau.

Bên cạnh thực tiễn trong nước, các ý kiến còn được đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế. Nhiều quốc gia khi giảm giấy phép hành chính vẫn duy trì các cơ chế xác nhận năng lực, đăng ký thông tin, cập nhật kiến thức và giám sát chất lượng. Từ đó, Học viện đề xuất hướng tiếp cận cân bằng cho Việt Nam: tạo thuận lợi cho thị trường nhưng đồng thời duy trì các công cụ cần thiết để bảo đảm năng lực nghề nghiệp, trách nhiệm, tính minh bạch và chất lượng thông tin tài chính.

Nhìn chung, các ý kiến của Học viện Tài chính hướng tới một mô hình quản lý dịch vụ kế toán – kiểm toán cân bằng giữa cải cách và kiểm soát rủi ro, giữa tạo thuận lợi cho thị trường và bảo đảm chất lượng nghề nghiệp, thể hiện cách tiếp cận chuyên sâu, hệ thống và gắn chặt với thực tiễn quản lý cũng như hoạt động nghề nghiệp.

Đoàn đại biểu Học viện Tài chính

Phát huy thế mạnh chuyên môn, khẳng định năng lực nghin cứu và tư vấn chính sách của Học viện Tài chính

Sự tham gia của Đoàn Học viện Tài chính tại tọa đàm thể hiện tinh thần trách nhiệm, năng lực nghiên cứu chuyên sâu và sự gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo, nghiên cứu khoa học với thực tiễn quản lý và nghề nghiệp.

Các ý kiến đóng góp không chỉ nhận diện những vấn đề đặt ra từ dự thảo mà còn phân tích tác động, xem xét tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, tham khảo kinh nghiệm quốc tế và đề xuất những giải pháp cụ thể về hậu kiểm, quản trị dữ liệu, trách nhiệm nghề nghiệp và tổ chức thị trường dịch vụ kế toán – kiểm toán.

Với bề dày đào tạo và nghiên cứu trong lĩnh vực tài chính, kế toán, kiểm toán, Học viện Tài chính đã đóng góp nhiều thế hệ cán bộ quản lý, chuyên gia và nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành Tài chính và nền kinh tế. Việc đội ngũ nhà khoa học của Học viện trực tiếp tham gia đóng góp vào quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách tiếp tục khẳng định mối liên hệ giữa đào tạo – nghiên cứu khoa học – tư vấn chính sách – thực tiễn nghề nghiệp, đồng thời thể hiện vai trò và trách nhiệm của Học viện đối với sự phát triển của ngành Tài chính Việt Nam.

Trong thời gian tới, Học viện Tài chính tiếp tục phát huy thế mạnh về đào tạo và nghiên cứu; tăng cường sự tham gia của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trong xây dựng, phản biện và hoàn thiện chính sách; kịp thời cập nhật những thay đổi của thực tiễn vào chương trình đào tạo và nghiên cứu khoa học, qua đó tiếp tục khẳng định uy tín, vị thế trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và đóng góp thiết thực cho quá trình hoàn thiện chính sách, pháp luật về tài chính, kế toán và kiểm toán của Việt Nam.